Betrokkenheid van jongeren bij georganiseerde criminaliteit effectief verminderen
Een consortium van onderzoekers, beleidsmakers en praktijkpartners heeft met steun vanuit de Nationale Wetenschapsagenda (NWA) het project EPIC opgezet: Explaining, Preventing, and Intervening in organized Crime involvement. Doel van dit onderzoek is de betrokkenheid van jongeren bij georganiseerde criminaliteit effectief verminderen.
Inmiddels is de eerste fase van het project afgerond. En dankzij de subsidie van NWO is in maart 2024 de tweede fase van EPIC van start gegaan met vijf verschillende werkpakketten (WP). De tweede fase heeft een looptijd van vier jaar en is momenteel in volle gang.
Vragen over EPIC? Mail epic@nscr.nl
Menu
- Nieuws >
Lees over de laatste ontwikkelingen, aankomende bijeenkomsten en de nieuwsbrief. - Fase 1: de resultaten >
- Fase 2: lopend onderzoek >
- Fenomeengericht onderzoek: Blootstelling van jongeren aan en betrokkenheid bij georganiseerde criminaliteit (WP4)
- Fenomeengericht onderzoek: Offline en online paden naar de betrokkenheid van jongeren bij georganiseerde criminaliteit (WP5)
- Actieonderzoek: Evalueren en doorontwikkelen van interventies gericht op de betrokkenheid van jongeren bij georganiseerde criminaliteit (WP6)
- Effectonderzoek: Onderzoeken van de preventieprogramma’s gericht op betrokkenheid bij georganiseerde criminaliteit (WP7)
- Effectonderzoek: Wat werkt voor jongeren bij weerstand bieden tegen en het stoppen met georganiseerde criminaliteit? (WP8)
- Onderzoeksteam en partners >
We werken als consortium intensief samen met diverse partijen in heel Nederland. - Contact >
Wilt u meer weten over hoe we de betrokkenheid van jongeren bij georganiseerde criminaliteit effectief kunnen verminderen? Mail uw vraag aan een van onze onderzoekers!
Nieuws
Aankomende evenementen
- 18 juni 2026 – Leersessie
Op uitnodiging, bij het Centrum voor Criminologie en Veiligheid te Utrecht. - 2028 EPIC Congres
Meer informatie volgt.
Nieuwsbrief
Wilt u op de hoogte worden gehouden van dit onderzoeksproject via de nieuwsbrief? Meldt u zich aan voor de EPIC-nieuwsbrief. Hieronder vindt u een overzicht van alle tot op heden verzonden nieuwsbrieven, gesorteerd van oud naar nieuw:
- Nieuwsbrief 1: Kick-off EPIC-project (fase 1)
- Nieuwsbrief 2: Update voortgang fase 1
- Nieuwsbrief 3: Resultaten EPIC fase 1
- Nieuwsbrief 4: Kick-off EPIC (fase 2)
- Nieuwsbrief 5: Onderzochte interventies binnen EPIC
- Nieuwsbrief 6: Resultaten systematische literatuurstudies EPIC
- Nieuwsbrief 7: Update voortgang fase 2
- Nieuwsbrief 8: EPIC-leersessie 5 juni (opzetten en evalueren van interventies en aanpakken)
- Nieuwsbrief 9: Infographic: wie onderzoekt wat op dit moment? (juni 2025)
- Nieuwsbrief 10: Samenvatting EPIC-leersessie 5 juni 2025
- Nieuwsbrief 11: Infographic: wie onderzoekt wat op dit moment? (dec 2026)
Fase 1 van EPIC:
de resultaten
In de eerste (afgeronde) fase van EPIC is bestaande wetenschappelijke kennis over de risico- en beschermende factoren voor toetreding tot de georganiseerde criminaliteit in kaart gebracht. Ook is nationaal en internationaal in kaart gebracht welke interventies beschikbaar zijn en wat bekend is over de effectiviteit van interventies die als doel hebben de betrokkenheid van jongeren bij georganiseerde criminaliteit te verminderen. Hiertoe is zowel wetenschappelijke kennis als tacit knowlegde geraadpleegd.
Resultaten literatuuronderzoek in werkpakket 1:
Risico- en beschermende factoren
- Download deze infographic met de belangrijkste uitkomsten:
Review 1: Risicofactoren en mechanismen om betrokken te raken bij georganiseerde criminaliteit (pdf) - Open het open access artikel op Journals.SagePub.com:
The risk and protective factors for entering organized crime groups and their association with different entering mechanisms: A systematic review using ASReview
Referentie: Adamse, I., Eichelsheim, V., Blokland, A., & Schoonmade, L. (2024). The risk and protective factors for entering organized crime groups and their association with different entering mechanisms: A systematic review using ASReview. European Journal of Criminology.
Resultaten literatuuronderzoek in werkpakket 2:
Interventies georganiseerde criminaliteit
- Open het open access artikel op JeugdInOntwikkeling.nl: Interventies Gericht op het Voorkomen en Verminderen van de Betrokkenheid van Jongeren bij Georganiseerde Criminaliteit
Referentie: Boertien, E., Nguyen, Q., Van Deuren, S., Eichelsheim, V., & Blokland, A. (2024). Interventies Gericht op het Voorkomen en Verminderen van de Betrokkenheid van Jongeren bij Georganiseerde Criminaliteit: Een Systematische Literatuurstudie. Jeugd in Ontwikkeling.
Resultaten uitvraag naar de aanwezige praktijkkennis in werkpakket 3:
Tacit Knowledge
In de eerste EPIC-fase is ook de tacit knowledge over interventies in kaart gebracht. Het gaat om kennis die aanwezig is in de praktijk, maar nog niet vindbaar is in de wetenschappelijke literatuur. Om een zo compleet mogelijk beeld te geven, zijn de plannen van ‘Preventie met gezag’ van acht gemeenten geanalyseerd, interviews gehouden met gemeenten en politiemedewerkers, en focusgroepen gehouden met jongeren en jongerenwerkers.
- Deze infographic met de belangrijkste uitkomsten: Jongeren in georganiseerde misdaad – Overzicht van interventies, bestaande kennis en behoeften (pdf)
- Het volledige rapport Tacit Knowledge online: Inventarisatie van bestaande kennis rond interventies ter preventie van georganiseerde misdaad onder jongeren (pdf)
^ naar menu
Fase 2 van EPIC
Het tussentijdse overzicht: Werkpakketten met fenomeengericht onderzoek, actie- en effectiviteitsonderzoek
De tweede fase begint met kwantitatief onderzoek (WP4) naar de prevalentie van de betrokkenheid van jongeren bij georganiseerde criminaliteit (hoeveel?). En de verschillende risico- en beschermende factoren die van invloed zijn op de betrokkenheid bij, instandhouding van en het weer ophouden met het plegen van georganiseerde criminaliteit (wie, waar en onder welke omstandigheden?). In het bijzonder wordt gekeken naar de rol van criminele en sociale netwerken.
Hiernaast worden op basis van kwalitatieve onderzoeksmethoden (WP5), zoals interviews met jongeren die betrokken zijn/waren bij zware en georganiseerde criminaliteit en een analyse van opsporingsdossiers, de onderliggende mechanismen voor die betrokkenheid onderzocht (waarom?). Tevens zijn drie onderzoeksprojecten gericht op het evalueren en doorontwikkelen van (preventieve) interventies door middel van actieonderzoek (WP6) en op het onderzoeken van de effectiviteit van interventies (WP7 en 8).
Het onderzoek wordt gedaan in samenwerking met gemeenten, praktijkpartners, jongeren en ouders.
Onderzoek in uitvoering: Wie onderzoekt wat?
^ naar menu
Fenomeengericht onderzoek in werkpakket 4:
Blootstelling van jongeren aan en betrokkenheid bij georganiseerde criminaliteit
Onderzoeksvraag: In hoeverre houdt blootstelling aan georganiseerde criminaliteit binnen het netwerk van een individu verband met betrokkenheid bij georganiseerde criminaliteit onder jongeren?
Onderzoeksmethode: Met behulp van unieke netwerkdata van het CBS, vergelijken we het aandeel criminele netwerkleden en de invloed op betrokkenheid van jongeren bij georganiseerde criminaliteit.
Tussentijds resultaat: Op basis van CBS-registergegevens over bijna 3 miljoen jongeren in Nederland (12-26 jaar) blijkt dat blootstelling aan georganiseerde criminaliteit via familie, huisgenoten, klasgenoten en collega’s de kans vergroot dat jongeren zelf betrokken raken. Familie en huisgenoten hebben de grootste invloed op de betrokkenheid van jongeren bij georganiseerde criminaliteit, gevolgd door klasgenoten en collega’s, terwijl buren daar nauwelijks invloed op lijken te hebben.
Dit onderzoek wordt gedaan onder leiding van: Arjan Blokland, Marjolijn Das, Brenda Bos en Julie Erber. Vragen over dit onderzoek? Mail Julie Erber
^ naar menu
Fenomeengericht onderzoek in werkpakket 5:
Offline en online paden naar de betrokkenheid van jongeren bij georganiseerde criminaliteit.
Onderzoeksvragen: Hoe raken jongeren betrokken bij georganiseerde criminaliteit? Op welke manieren en in welke mate spelen sociale media hierbij een rol?
Onderzoeksmethode: We houden interviews met zowel professionals – zoals jongerenwerkers en politieagenten – als jongeren die direct of indirect betrokken zijn bij georganiseerde criminaliteit in twee Nederlandse steden.
Tussentijds resultaat: Professionals en jongeren geven aan dat de online omgeving het sociale netwerk van jongeren heeft vergroot, wat mogelijk ook de kansen vergroot om in aanraking te komen met georganiseerde criminaliteit. Tegelijkertijd wijzen respondenten erop dat bestaande, offline contacten vaak nog altijd een belangrijke rol spelen in het proces van betrokken raken bij crimineel gedrag. Voor jongeren bestaat er überhaupt niet zoiets als dé online of dé offline wereld, deze zijn volledig met elkaar verweven.
Dit onderzoek wordt gedaan onder leiding van Edward Kleemans, Robby Roks, Sjoukje van Deuren en Nathalie Denie (PhD). Vragen over dit onderzoek? Mail Nathalie Denie
^ naar menu
Actieonderzoek in werkpakket 6:
Het evalueren en door ontwikkelen van interventies gericht op de betrokkenheid van jongeren bij georganiseerde criminaliteit
Onderzoeksvragen: Wat is het doel van de interventie, met welke middelen worden deze doelen bereikt en wat zijn mogelijkheden voor doorontwikkeling?
Onderzoeksmethode: In nauwe samenwerking met de praktijk en jongeren wordt via actieonderzoek onderzocht wat en wie werkt en hoe de interventie gaandeweg kan worden geoptimaliseerd. De onderzoeker voert participerende observaties uit en interviewt professionals, jongeren, ouders en samenwerkingspartners.
Tussentijdse update: In het kader van actieonderzoek – waarin wetenschap en praktijk samenwerken – zijn het afgelopen jaar participerende observaties uitgevoerd bij IPA in de Wijk en Credible Messengers. Daarnaast zijn 12 interviews gehouden met nieuwe Credible Messengers. Ook is de Theory of Change in samenwerking met beide initiatieven in kaart gebracht. Binnenkort volgen interviews met ouders, jongeren, professionals en samenwerkingspartners.
De interventies:
- IPA in de wijk is een verzamelnaam voor verschillende activiteiten die een IPA-in-de-wijk-medewerker onderneemt in door de gemeente aangewezen buurten en stadsdelen waar sprake is van overlastproblemen en jeugdcriminaliteit. De IPA-in-de-wijk-medewerker draagt bij aan het tijdig signaleren van risico’s, verkent met de jongere en diens ouders de zorgelijke signalen, stemt deze af met de partners in de wijk om te bepalen of en in welke vorm zorg of ondersteuning in de wijk wenselijk is en brengt de jongere waarvoor dit nodig blijkt in contact met de juiste zorgaanbieder.
Meer weten? Bezoek de volgende link: IPA in de wijk - Credible Messengers zijn professionals met levenservaring die aansluit bij de jongeren waarmee zij werken. Credible Messengers hebben doorleefde kennis van de straatcultuur en -taal, criminele netwerken en het strafrechtsysteem. En zijn geworteld in de verschillende wijken in de stad. Credible Messengers hebben zichzelf vanuit negatieve ervaringen weten te transformeren en zijn daardoor een levend voorbeeld van hoe je je leven kunt veranderen. Zij worden binnen de Amsterdamse netwerkorganisatie ADAMAS opgeleid en gecoacht. Zij ondersteunen om weg te blijven van het criminele pad, onder andere door middel van talentontwikkeling en het creëren van een pro-sociaal netwerk, en kunnen een brug slaan tussen jongeren en benodigde zorg en ondersteuning.
Meer weten? Bezoek de volgende link: ADAMAS Amsterdams Netwerk van Credible Messengers - Vroegsignalering en Preventieve Aanpak kinderen met complex gedrag is erop gericht om agressief, grensoverschrijdend en antisociaal gedrag bij kinderen in de basisschoolleeftijd vroegtijdig te signaleren, systeemgerichte duiding te kunnen geven en met een zo licht mogelijk, maar passende interventie bij te kunnen sturen. Het doel van de aanpak is om vroegtijdig complex en moeilijk gedrag van jonge kinderen te signaleren om probleemgedrag op latere leeftijd te voorkomen.
Deze drie interventies worden onder leiding van Eva Mulder, Fleur Souverein, Lucres Nauta-Jansen, Lieke van Domburgh en Alexandra de Meijere (PhD kandidaat). Vragen over dit actieonderzoek? Mail Alexandra
^ naar menu
Effectiviteitsonderzoek in werkpakket 7:
Wat werkt in het voorkomen dat jongeren betrokken raken bij georganiseerde criminaliteit?
Onderzoeksvragen: In hoeverre zijn de interventies ‘Educatief Centrum’ en ‘Grenzenstellend Jongerenwerk’ effectief? Wat maakt dat deze interventies goed werken? En voor wie?
Onderzoeksmethode: We voeren verschillende vormen van effectiviteitsonderzoek uit. Het uitgangspunt van het effectiviteitsonderzoek is om antwoord te geven op vragen als ‘Wat werkt?’ (effectiviteit), ‘Hoe werkt het?’ (mechanismen) en ‘Voor wie werkt het?’ (doelgroep). De interventies worden onderzocht met een mixed methods design. Daarbij combineren we kwantitatieve onderzoeksmethoden (zoals vragenlijsten) met kwalitatieve onderzoeksmethoden (zoals interviews, focusgroepen en dagboeknotities). Per jongere bekijken we welke veranderingen optreden tijdens en na hun deelname aan de interventie. Ook onderzoeken we welke factoren volgens jongeren en professionals bijdragen aan die veranderingen.
Tussentijdse update: Het afgelopen jaar hebben we de onderzoeksdesigns ontwikkeld. Daarbij ontdekten we dat bestaande instrumenten, zoals vragenlijsten, niet altijd goed aansluiten bij onze doelgroep. Vooral voor jongeren met een licht verstandelijke beperking blijken instrumenten vaak te ingewikkeld, of niet passend. Daarnaast sluiten strakke, effectmetende onderzoeksdesigns niet altijd goed aan op de praktijk, die dynamisch en soms onvoorspelbaar is. De dataverzameling bij het Educatief Centrum is inmiddels gestart. Komend jaar beginnen we ook met de dataverzameling bij het Grenzenstellend Jongerenwerk.
De interventies:
- Educatief Centrum (iHub) is een school voor voortgezet speciaal onderwijs in Rotterdam. Jongeren tussen de 15 en 19 jaar die in het reguliere onderwijs zijn vastgelopen door (forensische) gedragsproblematiek, krijgen hier een tweede kans op onderwijs. Het Educatief Centrum biedt een geïntegreerd programma van zorg en onderwijs, en heeft als doel om jongeren te begeleiden naar een passende vervolgplek (op de arbeidsmarkt of vervolgonderwijs).
Meer weten? Bezoek de volgende link: Introductie – iHub onderwijs - Grenzenstellend jongerenwerk is een vorm van jongerenwerk in Rotterdam die erop gericht is jeugdoverlast en jeugdcriminaliteit terug te dringen. Jongerenwerkers doen dit door actief aanwezig te zijn in de leefomgeving van de jongeren: op straat, op school en online. Daarnaast begeleiden ze jongeren in individuele trajecten. Het doel is om jongeren verder te helpen op de leefdomeinen waar zij problemen ervaren, zoals school, werk, huisvesting en het voorkomen van criminaliteit.
Meer weten? Bezoek de volgende link: Grenzenstellend Jongerenwerk – Stichting JOZ
Onder leiding van Annemiek Harder, Fleur Souverein, Sanne Pronk, Renske van der Gaag en Wenda Sleijpen (PhD kandidaat). Vragen over dit onderzoek? Mail Wenda Sleijpen
^ naar menu
Effectiviteitsonderzoek in werkpakket 8:
Wat werkt om jongeren weerbaar te maken tegen georganiseerde criminaliteit?
Onderzoeksvraag: In hoeverre zijn de programma’s Kapot Sterk, Buit in de Klas en Prospect4Cash, effectief in het bereiken van hun doelen? Wat werkt, voor wie en onder welke omstandigheden?
Onderzoeksmethode: Het onderzoek bestaat uit kwantitatief vragenlijstonderzoek met behulp van voor-, na- en follow up-metingen. Twee programma’s (Buit in de Klas en Kapot Sterk) worden beoordeeld via een Randomized Controlled Trial om er zeker van te zijn dat de gevonden veranderingen kunnen worden toegeschreven aan de interventie. Prospect4Cash wordt onderzocht met een herhaalde SCED.
Tussentijdse update: Het afgelopen jaar (2025) is de dataverzameling voor het effectonderzoek naar Kapot Sterk afgerond. Op drie momenten zijn vragenlijsten afgenomen bij basisschoolleerlingen uit groep 7 en 8. In totaal vulden bijna 260 jongeren alle drie de vragenlijsten in, waarvan 142 in de experimentele groep en 115 in de controlegroep. Komend jaar (2026) worden de resultaten geanalyseerd. De dataverzameling voor Buit in de Klas zal in juli 2026 afgerond worden en Prospect4Cash gaat nog volop door.
De interventies:
- Prospect4Cash is gericht op jongeren van 16 tot 21 jaar en heeft als doel jongeren te helpen bij het vinden, leren en behouden van werk. Prospect4Cash helpt jongeren bij het aanbrengen van structuur in hun leven door (werk)afspraken te maken en tegelijkertijd op zoek te gaan naar de talenten van de jongeren. Het project heeft meerdere doelen waaronder het vinden van een passende werk- en stageplek, het (aan)leren van werknemersvaardigheden en het voorkomen van criminaliteit.
- Buit in de Klas is een lespakket dat is gemaakt voor jongeren vanaf 12 jaar met als hoofddoel om criminele uitbuiting te voorkomen, de bewustwording rondom het thema te vergroten en jongeren weerbaarder te maken tegen criminele uitbuiting. In de les leren jongeren wat uitbuiting inhoudt, waarom en hoe iemand in een uitbuitingssituatie terecht kan komen en of ze zouden herkennen als iemand in hun omgeving wordt uitgebuit.
Meer weten? Bezoek de volgende link: Buit in de Klas - Kapot Sterk is een preventief onderwijsprogramma gericht op het voorkomen dat relatief jonge kinderen (groep 7 en 8 van de basisschool) bezwijken voor de verleidingen van zwaardere vormen van criminaliteit. Het programma bestaat uit verschillende lessen die moeten bijdragen aan de bewustwording en weerbaarheid van kinderen tegen de invloed van zware criminaliteit.
Meer weten? Bezoek de volgende link: Kapot Sterk
De drie genoemde programma’s worden onder leiding van Marit van de Mheen (PhD kandidaat), Jessica Asscher, Veroni Eichelsheim en Sjoukje van Deuren. Een vraag? Mail Marit van de Mheen
^ naar menu
Fase 2, meer info
- Juni 2025 – Tussentijds overzicht – Wie onderzoekt wat?
Infographic Wie onderzoekt wat? (pdf) en de printbare versie (A3) (pdf) - Dec 2025 – Tussentijds overzicht – Wat onderzoeken we op dit moment?
Infographic: Wat onderzoeken we op dit moment? (pdf) - Het EPIC project op NWO.nl
Grip op jeugdcriminaliteit
^ naar menu
EPIC’s onderzoeksteam en samenwerkingspartners
Het project EPIC is opgezet en wordt uitgevoerd door een consortium van onderzoekers, beleidsmakers en praktijkpartners, met steun vanuit de Nationale Wetenschapsagenda (NWA).
Onderzoeksteam
- EPIC stuurgroep
Prof. dr. Arjan Blokland (projectleider), Prof. dr. Veroni Eichelsheim, Prof. dr. Frank Weerman en Dr. Sjoukje van Deuren - WP 4 – Blootstelling van jongeren aan en betrokkenheid bij georganiseerde criminaliteit
Julie Erber, Arjan Blokland, Marjolijn Das en Brenda Bos - WP 5 – Offline en online paden naar de betrokkenheid van jongeren bij georganiseerde criminaliteit
Nathalie Denie, Edward Kleemans, Robby Roks en Sjoukje van Deuren - WP 6 – Evalueren en doorontwikkelen van interventies gericht op de betrokkenheid van jongeren bij georganiseerde criminaliteit
Alexandra de Meijere, Eva Mulder, Fleur Souverein, Lucres Nauta-Jansen en Lieke van Domburgh - WP 7 – Onderzoeken van de effectiviteit van preventieprogramma’s gericht op betrokkenheid bij georganiseerde criminaliteit
Wenda Sleijpen, Annemiek Harder, Fleur Souverein, Sanne Pronk en Renske van der Gaag - WP 8 – Wat werkt voor jongeren bij weerstand bieden tegen en het stoppen met georganiseerde criminaliteit?
Marit van de Mheen, Jessica Asscher, Veroni Eichelsheim en Sjoukje van Deuren - WP 9 – EPIC communicatie
Eva Mulder, Fleur Souverein, Sjoukje van Deuren en Janna Kool
Partners uit de wetenschap en de praktijk
Vrije Universiteit Amsterdam, Erasmus University Rotterdam, University of Amsterdam, Tilburg University, Leiden University, Utrecht University, Groningen University, Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC), Amsterdams Universitair Medisch Centrum (AmsterdamUMC), Amsterdam University of Applied Sciences, Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Bureau Beke, Stichting HALT, Young Perspectives, Centrum voor criminaliteitspreventie en veiligheid (CCV), Academische Werkplaats Risicojeugd (AWRJ), Gemeentelijke GezondheidsDienst (GGD), iHub onderwijs & familiezorg, Politie Amsterdam en de gemeentes Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Arnhem.
^ naar menu
Contact
- Heeft u inhoudelijke vragen over de verschillende werkpakketten, de interventies of benieuwd naar de ervaringen van de onderzoekers tijdens het doen van onderzoek?
- Wilt u een van de onderzoekers uitnodigen om een presentatie te geven bij uw organisatie/gemeente?
- Vragen over fenomeengericht onderzoek, actieonderzoek of effectiviteitsonderzoek?
Voor meer informatie over EPIC onderzoek, stuur een mail naar epic@nscr.nl.
En kijk op de EPIC linkedin pagina
^ naar menu
NSCR is part of the Institutes Organisation of the Dutch Research Council (NWO).